Feeds:
Berichten
Reacties

He’s fine-maar niet heus

Het is best jammer dat ik geen arts geworden ben want ik ben een kei in het stellen van diagnoses. Vooral als ik tv zit te kijken. Zo volgen de mijnheer en ik een serie waarin een adolescent last had van ernstige buikpijn. Omdat zijn ouders in scheiding liggen zijn zijn moeder (en vooral zijn tirannieke grootmoeder) ervan overtuigd dat het psychisch is en denken ze dat de psycholoog hem wel kan helpen. ‘Hij heeft Crohn’, zeg ik tegen de tv.
Een aflevering later zien we de jongen zwetend van de pijn wegens constipatie zijn best doen om toch op tijd klaar te zijn om met zijn vader mee te kunnen naar een sportwedstrijd. ‘Yep, Crohn’, zeg ik nog een keer, want ik herken dit uit de tijd dat ik zelf nog geen diagnose had en mijn darm bijna geheel afgesloten was vanwege de ontstekingen. Dat poept niet fijn, kan ik verklappen.
Ongeveer een half uur later draagt de vader zijn zoon de eerste hulp in waar de zoon alle hotdogs over de ziekenhuisvloer uitkotst. ‘Darmperforatie’, zegt de arts. ‘Vanwege de ziekte van Crohn’, zeggen de arts en ik in koor.

De zoon wordt met spoed geopereerd en een aflevering later krijgt iedereen die vraagt hoe het nu met Martin is te horen: ‘Oh, he’s fine.’ In welke wereld is het ‘fine’ dat een scholier voor de rest van zijn leven te kampen zal hebben met een chronische auto-immuunziekte? De arts zei nog dat hij op zijn voeding zal moeten letten en dat dat nog best lastig kan zijn. Hij zei er niet bij dat Martin misschien zijn hele toekomstbeeld moet herzien omdat hij voor de rest van zijn leven minder energie zal hebben, spanning (bij voorbeeld in de vorm van tentamens) een negatieve invloed zullen hebben op zijn ziekte, last kan krijgen van sociale uitsluiting of er zelf voor zal kiezen om zich meer en meer terug te trekken omdat hij bang is dat zijn ziekte op zal spelen zodra hij de deur uit gaat.
Allemaal dingen die de onwetende kijker niet meekrijgt en dus onbekend blijven over een ziekte die wel mee lijkt te vallen als we op de reactie van de ouders af mogen gaan. Hun reactie is precies die van de gemiddelde buitenstaander: oh, geopereerd? Dan is het nu over. Oh heeft hij medicijnen? Dan is het nu opgelost. Medicijnen zijn geen toverdrank, het is een hulpmiddel. De patiënt is nog steeds ernstig ziek en zal daar altijd rekening mee moeten houden.
Bovendien heeft de zoon net een zware buikoperatie achter de rug die een flink litteken achter zal laten. Hoe is dat ‘fine’?

Later blijkt dat de arts humira voor heeft geschreven (hebben jullie een extra tandartsverzekering afgesloten voor jullie zoon die ‘fine’ is? Hebben jullie sowieso al gedacht aan de extra ziektekosten die hij voor de rest van zijn leven zal hebben?). Prikken die de jongen vervelend vindt. De arts geeft tips: de spuiten van tevoren uit de koelkast halen, de prikplek koelen en ik de buik prikken. Hij doet het even voor en Martin zegt dat het dan inderdaad wel meevalt.
Maar de prik zelf in het punt niet. Het is de ellende die erna komt, als de vloeistof onder je huid brand en een weg zoekt door je been (of buik) en alles op zijn weg lijkt te verschroeien.

De boekenserie ‘De zeven zussen’ (The seven sisters) is ongekend populair, vooral in Nederland. En als iets populair is, vind ik het meestal drie keer niks. Maar ik wilde toch even de proef op de som nemen (ik heb niet voor niets een bibliotheekkaart) en wat blijkt? De eerste twee boeken waren zeer onderhoudend. Misschien geen literatuur van de bovenste plank, maar vlot geschreven romans vol spanning, historische achtergrond en bevolkt door sympathieke personages. Ik ben van plan deel drie tot en met zeven ook te gaan lezen.

Toen ik een boek voorbij zag komen met daarop een sticker met de tekst ‘Voor de lezeressen van De zeven zussen’ (er zijn blijkbaar volgens de uitgever geen mannen die die boeken lezen…) was ik wel benieuwd of die claim gegrond was. ‘Rosalinds leugen’, deel één van de trilogie ‘De drie dochters’ begint als Rosalind, Olivia en Eve bij elkaar zijn in het huis van hun vader nadat hij een beroerte heeft gehad. Terwijl hij herstelt ruimen zijn dochters het huis op, met name de spullen van hun moeder, de beroemde filmster Jilian Croft die tijdens hun jeugd overleed.
In de hoop sieraden en foto’s te vinden stuiten ze op medische papieren die hen voor een raadsel stellen. Was Jilian wel hun biologische moeder?
Tegen de wens van haar zussen in gaat Rosalind op onderzoek uit.

Net als in de serie ‘De zeven zussen’ staat familie-dynamiek, en dan vooral de verhouding tussen zussen, en het uitzoeken van een verborgen verleden centraal. In tegenstelling tot de serie van Lucinda Riley bevat het geen flashbacks, wat het lezen vergemakkelijkt maar er ook voor zorgt dat het verhaal iets oppervlakkiger blijft, evenals de personages overigens. Hopelijk groeit Muna Shehadi daar nog in, want zelfs na het lezen van ruim 360 bladzijden is Rosalind voor mij niet écht gaan leven. Alleen ‘Teta’ (ik verklap niet wie dat is, want spoilers) heeft echt diepte gekregen.
Maar wie weet komt ze in het tweede deel, Eve’s waarheid, beter uit de verf. Het derde deel, Olivia’s geheim, komt in het voorjaar van 2020 uit. Liefhebbers van toegankelijke romans met een vleugje romantiek en glamour kunnen hun hart ophalen bij deze reeks en tegelijkertijd iets opsteken over de Libanese keuken.

Zitvlak

Aan het einde van de cursusdag deden we een korte ontspanningsoefening waarbij de cursusleidster ons begeleide. Ik vermoed dat ze de tekst niet zelf geschreven had want in de tweede zin zei ze dat ze dat we ons moesten concentreren op het gevoel van ons zitvlak op de stoel.
Wie zegt er nou nog ‘zitvlak’? Meestal niet een hip-geklede hoogopgeleide vrouw van in de dertig. Bij het woord zitvlak moet ik denken aan een Vrouw Holle-achtige oudtante die voor kinderen tumtummetjes in huis heeft. In een wit puntzakje. Een vrouw die het ook heeft over het doen van een grote boodschap of een kleine boodschap, en dan niet winkelen bij de Albert Heijn bedoelt.
Na afloop praatte ik nog even na met een collega-vertaler en vertelde ik hem dat ik bijna in de lach schoot van het woord ‘zitvlak’ omdat het taalgebruik niet bij de persoon paste, iets wat in ons werk ook een valkuil is. ‘Zitvlak’ hoort bij oude dametjes of mensen die om een andere reden niet zo van deze tijd zijn, dit woord combineren met de verkeerde persoon kan onbedoeld grappig en daardoor storend zijn.
Maar nog niet zo storend als de fout die ik laatst tegenkwam: ‘Hij wachtte met het vertellen tot zijn thee voor zijn neus stond.’
Uit de context was duidelijk op te maken dat het hier niet om een kop thee, maar om avondeten ging, in het Engels kan dat ook tea genoemd worden. En als het tea genoemd wordt, zegt dat gelijk een heleboel over de sociale klasse van degene die het woord gebruikt.
De bouwvakker heeft tea, de leraar, of andere leden van de middle class (goede opleiding maar niet heel erg rijk) eten supper, en op Downton Abbey hebben ze dinner (with granny).
His tea
zou ik dus in deze zin hebben vertaald met ‘zijn warme prak’. Hij wachtte met het vertellen tot zijn warme prak voor zijn neus stond.
Vertalen is spelen met taal, maar je moet de regels wel goed kennen.

kort verhaal-november

Seks of geweld

Toen ik in groep acht zat keken we de film over het leven van Corrie ten Boom, Haarlemse verzetsheldin en eerste vrouwelijke meester-klokkenmaker. Nadat de onderduikplaats verraden was werden zij, haar zus en haar hoogbejaarde vader afgevoerd naar een concentratiekamp.
We keken de Nederlandse versie, zei de meester. Hij legde uit dat er een Nederlandse en een Amerikaanse versie van de film bestaan. Corrie ten Boom is na de Tweede Wereldoorlog bekend geworden als evangeliste, dus het was vrij logisch dat er ook een Amerikaanse versie van haar leven bestond.
Het verschil zat ‘m echter niet in de taal die werd gesproken in de film, maar in wat er ‘niet zo nodig’ werd gevonden. De Nederlandse versie bevatte ‘naakt’ en vond overdreven geweld ‘niet zo nodig’, de Amerikaanse versie bevatte geen naakt maar wel geweld. Om nog iets preciezer te zijn: in de Nederlandse versie was te zien dat de vrouwen naakt onder de douche stonden (mijns inziens niet alleen logisch maar ook ‘functioneel’: je kunt je als kijker voorstellen hoe ongemakkelijk en vreemd het is om met een groep vreemden tegelijk onder de douche te staan) en in de Amerikaanse versie werden de gevangenen vaker en bruter geslagen.
Het is maar net wat je bedreigender vindt voor de ‘tering kinderziel’ (zo noemde onze meester dat, ik kan er ook niets aan doen). Volgens mij zegt het een heleboel over een maatschappij.
Ik moest hier laatst aan terugdenken toen ik ineens achterop het boek dat ik aan het lezen was (deel 6* van de Throne of Glass serie)een waarschuwing zag staan: Contains mature content. Not suitable for younger readers. Dit was me nog niet eerder opgevallen, dus keek ik op de andere delen van de serie. De eerste vier hadden geen ‘waarschuwing’ op het omslag. En dat terwijl de hoofdpersoon vanaf deel één een ruthless assassin is. Alle moord en doodslag kan dus niet de ‘mature content’ zijn. Nee, het is waarschijnlijk de vier pagina’s durende ‘copulatie-scène’ die de uitgever ertoe heeft bewogen om een waarschuwing op het boek te zetten. Want oh jee, stel je voor dat jongeren lezen over seks, voordat je het weet gaan ze iets anders doen dan videospelletjes en het kopen van wapens bij Wallmart. There is something rotten on the States that call themselves United.

 

*Deel  5 als je de prequels niet meerekent: Empire of Storms

Een aantal jaren geleden plaatste ik een bespreking van ‘The Great Gatsby’, waarop iemand reageerde met ‘ik dacht dat iedereen dat al gelezen had?’ En ik dacht ‘wanneer dan?’
De schrijfster van de reactie zat zelf op de middelbare school in de jaren ’50 en ik kan me zo voorstellen dat ze het toen gelezen heeft, of een paar jaar later. Zelf had ik ‘Wild Swans’ van Jung Chang, een roman van Julian Barnes en ‘If Beale street could talk’ van James Baldwin op mijn eindlijst staan voor Engels. Stuk voor stuk boeken die van veel recenter datum waren dan ‘The Great Gatsby’ (Wild Swans was zelfs nog maar een paar jaar uit) en daarom voor jongeren waarschijnlijk toegankelijker en dus aantrekkelijker.
Klassiekers moeten op je pad komen, en dat geldt ook voor klassieke jeugdliteratuur. Als je mazzel hebt krijg je van je ouders, direct of indirect iets mee. Zo wist ik als kind dat mijn moeder vroeger de boeken van Saskia en Jeroen leuk vond (ik vond het wel aardig maar niet enorm boeiend, de boeken over Lotje en chimp vond ik al een stuk leuker), en toen mijn vader me een keer op kwam halen van een logeerpartij bij zijn ouders, zag hij dat ik zijn jeugdboeken gevonden had: Kruimeltje en Pietje Bell (literatuur die een heleboel zegt over het soort kind dat mijn vader was, volgens mij…). Boeken uit de jaren ’10 en ’20, maar ik vond ze nog steeds geweldig.
En zo geef ik mijn neefje, die van zijn moeder Roald Dahl aangereikt krijgt, De Gebroeders Leeuwenhart en Het Sleutelkruid weer door, omdat dat de verhalen zijn waar ik op zijn leeftijd dol op was.
De beste verhalen worden van generatie op generatie doorgegeven. Maar zo af en toe glipt er iets tussendoor. Zo was ik laatst thee drinken met een oud-lerares van mij en zij noemde ‘De geheime tuin’. ‘Dat heb jij natuurlijk allang gelezen’, zei ze. ‘Nee, eigenlijk niet.’ Want niemand had me ooit verteld dat ik dat moest doen.
Maar jeugdromans zijn boeken die niet per se ‘voor kinderen’ zijn, maar gewoon literatuur waar je vroeg mee kan beginnen en waar het nooit te laat voor is. Dus begon ik aan ‘The secret garden’, terwijl mijn eigen tuin van zomer naar herfst gaat.
Ik had de titel natuurlijk al wel eens gehoord en ik had verwacht dat het een soort sprookje was á la alice in Wonderland, maar dat was het niet. Wat het wel was? Een verrassend modern verhaal voor de tijd waarin het geschreven is, met een meisjes-hoofdpersoon die niet lief is en niet mooi, maar koppig en slim en met een vrolijk vogeltje, en een zorgzaam jongetje en een  mopperige tuinman erin. En met een uitzicht op de prachtige Yorkshire moors.
Lees ‘m, lees ‘m voor en geef het door.

Mijn column voor het  winternummer van Crohniek, over mijn alternatieve medicijnkast, kun je hier: 2019-11-11-150233 online lezen.