Feeds:
Berichten
Reacties

Posts Tagged ‘taal op dinsdag’

Het was weekend en de mijnheer en ik kochten een mezenbollenhouder in het tuincentrum. Je moet toch wat. Ik had wel een houder maar die was van plastic en bij tijd en wijle vloog een ekster ermee weg om hem achterin de tuin in de vlinderstruik te dumpen.
De nieuwe is van metaal en er kunnen veel meer bollen in. Mézenbollen. Niet dat de ekster zich daar iets van aan gaat trekken, vermoed ik.
Op de verpakking stond een totaal overbodige gebruiksaanwijzing (klepje open doen en van boven af vullen, revolutionair, daar was ik nooit zelf op gekomen) en ook nog een tip: ‘Zorg dat uw mezenbollenhouder dagelijks gevuld is, op deze manier blijven de vogels, welke uw mezenbollenhouder eenmaal hebben ontdekt, terugkomen naar deze voederplaats’.
Welke volgels?
Wie heeft dat stuk geschreven?  Een miskende dichter die zat weg te kwijnen op een zolderkamertje en uit nood voor één dag in de week zijn ziel aan de commercie verkoopt?
En wat zegt ie dan als je vraagt of zijn werk leuk is? ‘Welk een genot is het te mogen delibereren over voederplaatsen voor gevederde vrienden’, zoiets?
Mag het gebruik van welke als betrekkelijk voornaamwoord alsjeblieft heel snel verwelken?
Ik moest denken aan de strip-kat Heinz die ooit een paar bladzijdes lang op een kinderdagverblijf werkte. In één van de strips stond een peuter plaatjeslang in een hoek naar een plant te wijzen terwijl het ‘die, die, die!’ zei. ‘Wat nou, die?’, vroeg Heinz.
‘Die groen-geel gevlekte manchetbegonia, die!’, zei het kind.
Prima woord, dat ‘die’. 

Advertenties

Read Full Post »

‘Ze had ervoor kunnen kiezen om slachtoffer te zijn’ stond er als kop boven een artikel van de Volkskrant over Nobelprijswinnaar Nadia Murad. Daar lijkt me van alles mee mis. Niemand kiest ervoor om slachtoffer te zijn. Er gaat geen enkel oud dametje elke avond de straat op  met een tas losjes bungelend aan een arm omdat ze zo graag het slachtoffer wil worden van een tasjesdief. Wordt er dan wel zo gesproken over slachtoffers van seksueel misbruik?
Nadia Murad werd op 21-jarige leeftijd ontvoerd door Daesh (IS) en seksueel misbruikt. Daar heeft ze op geen enkele manier voor gekozen.
En dan kun je misschien zeggen ‘ja maar ze bedoelen dat ze méér is geworden dan alleen slachtoffer’ of ‘Ze is niet in de slachtofferrol gekropen’, maar ook dat is maar voor een klein deel een keuze. Of een traumatische gebeurtenis een verlammende invloed heeft op de rest van je leven is voor een deel afhankelijk van je karakter en voor een deel van externe factoren (zoals je sociale vangnet).
Het woord ‘slachtoffer’ wordt steeds vaker negatief gebruikt. Gebruikt om iemand weg te zetten als aansteller. En dat maakt me zó boos. Terwijl slachtoffer niets anders betekent dan ‘persoon die een schokkende gebeurtenis heeft meegemaakt en daar mentale of fysieke schade bij heeft opgelopen’. Vaak zijn de slachtoffers buiten hun wens betrokken geraakt bij de gebeurtenis.
Wie zou daar in vredesnaam voor kiezen? 

Nadia Murad had kunnen kiezen om te zwijgen, dat is het enige waar ze een keuze in heeft gehad. Ze heeft gekozen om haar stem te laten horen, en dat is lovenswaardig. Maar het is niet iedereen gegeven. En het ene slachtoffer zou zich daarom niet minder moeten voelen dan een ander. Sommigen hebben meer tijd nodig. Of hulp nodig. En dat is niets om je voor te schamen en niemand zou je het gevoel moeten geven dat je ‘in de slachtofferrol kruipt’. En dát had de krant moeten schrijven.

Read Full Post »

In het verleden zijn er nog wel eens vergissingen gemaakt wat het betreft het eren van historische figuren. Er zijn standbeelden opgericht en straten, plein en tunnels vernoemd naar mannen (ja, het zijn zonder uitzondering mannen) met een op z’n minst twijfelachtige reputatie.
Zo woon ik zelf in een buurt die is vernoemd naar ‘helden’ uit de boerenoorlog. Je maakt mij niet wijs dat die allemaal ethisch gehandeld hebben. Verder zijn de Coentunnel (vernoemd naar de man die de gehele bevolking van de Banda-eilanden liet afslachten om het monopolie op de nootmuskaat-handel te hebben) en het Mauritshuis (het voormalig stadspaleis van een man die rijk is geworden door zijn aandeel in de slavenhandel) bekende voorbeelden. Moet we die namen veranderen? Misschien. Moeten we vergeten? Nee, maar we moeten niet ophemelen en verheerlijken zonder de kanttekening te plaatsen. Dus zet een bordje neer naast standbeelden van J.P. Coen en Michiel de Ruyter (ja, ook die).
In Nederland is dat al een radicaal standpunt, in het buitenland, waar men vaker te maken heeft gehad met minder verholen varianten van racisme, gaat men iets minder omzichtig te werk.
Daar worden confederate standbeelden neergehaald en wetenschappers hebben besloten om de naam ‘Asperger’ (de benaming voor hoogfunctionerend autisme die vaak gepaard gaat met een hoge intelligentie en uitmuntende verbale vaardigheden) niet meer te gebruiken.
Het blijkt namelijk dat de wetenschapper naar wie deze vorm van autisme genoemd is, Hans Asperger, nauw samenwerkte met nazi’s en ook kinderen doorverwees naar een kliniek die, om het maar te zeggen zoals het is, ‘ongewenste’ kinderen vermoordde.
Officieel is de naam al een poosje niet meer in gebruik, in de DSM 5 valt alles ‘gewoon’ onder ‘Autisme’, maar een etiket ‘autisme’ of een etiket ‘Asperger’ is nogal een verschil. Vooral omdat de alternatieve term nu ‘hoogfunctionerend autisme’ is. Geloof me, veel Aspies denken dan gelijk aan een straaljagerpiloot of een steltloper.
Maar wat zeggen we dán? Ik wil bij dezen graag twee voorstellen doen: Het syndroom van Sheldon Cooper en het syndroom van Saga Norèn. Die kennen de meesten wel en hebben geen genocide-verleden voor zover ik weet. 

Read Full Post »

Dat vele Nederlanders last hebben van Engelse ziekte als het gaat om spatiegebruik of het woord ‘uitvinden‘, wist ik al een tijdje, maar er is nóg een woord dat last heeft van een identiteitscrisis. En het is nota bene het woord ‘zelfbewust’. Bij zelfbewust denk ik aan Pia Dijkstra die op kalme en zelfverzekerde toon de Eerste Kamer te woord staat, of Liliane Ploumen die aanschuift bij Zondag met Lubach en daar een goed verhaal houdt, of She decides opricht. Zelfbewust is schouders naar achteren, kin een tikje naar de zon gericht en weten dat je heel wat waard bent.
Maar onlangs kwam ik de volgende zin tegen: ‘(…) schuchtere zelfbewuste glimlachjes over die hopeloos geforceerde poses.’
Schuchter en zelfbewust hebben een tegengestelde betekenis, dus de zin klopt niet of is op z’n minst nogal verwarrend. Wat de auteur hier volgens mij bedoeld heeft is ‘ongemakkelijke’ of ‘gegeneerde’, de Nederlandse vertaling van self conscious. Maar in plaats daarvan is gekozen voor een Nederlands woord dat de letterlijke vertaling lijkt van self conscious, maar een andere betekenis heeft. Het is niet de eerste keer dat ik het tegenkom, tijdens een uitzending van College Tour hoorde ik het Anouk zeggen. Ik vond het toen ook al heel verwarrend want ik was ervan overtuigd dat ze met haar ‘zelfbewust’ niet ‘zelfverzekerd’ bedoelde.
Maar de geciteerde zin is niet van Anouk -iemand die een groot deel van haar tijd in het Engels teksten schrijft of zingt-, dit is Hanna Bervoets.
Toch niet de minste als het om taal gaat. Maar met dit woord slaat ze de plank toch behoorlijk mis. Geen idee of ze zich daar zelf bewust van is. 

Read Full Post »

Taalpuristen worden nogal eens gezien als arrogante muggenzifters, en dat zijn we misschien ook wel, maar vaak vind ik taalgebruik van anderen gewoon verwarrend. Zoals laatst. Ik had een doos vol boeken te verloten en ik wilde van potentiële winnaars weten of ze ook Engelstalige boeken lazen. Zo niet, dan zou ik die uit de doos halen en vervangen voor Nederlandstalige boeken.
Sommigen reageerden daarop door te schrijven ‘ik lees geen Engelse boeken’. Dat lijkt een duidelijke zin, maar bij mij zorgde het voor verwarring. Het éne boek in de doos was namelijk geschreven door een New-Zeelandse en het andere door een Amerikaanse met een Franse naam. Ik zou dus geen van beide ‘Engelse boeken’ noemen. Ook weet ik niet of de exemplaren die ik had afkomstig waren van een Engelse uitgeverij. Ze waren wél Engelstalig, dat wel.
En nu zullen de mensen die dat geschreven hebben ongetwijfeld heel diep zuchten en zeggen ‘dat bedóel ik toch…’, maar ze zéggen het niet. En daarom duurt het bij mij best een poosje voordat tot mij doordringt wat ze dan eigenlijk bedoelen.
Inmiddels heb ik in een andere kartonnen doos alweer een aantal boeken verzameld die weggegeven gaan worden. Daar zit tot nu toe nog geen ‘Engelse’ bij, maar wel een Engelstalig boek, geschreven door een Italiaanse auteur, dat ik heb meegenomen uit een ruilbibliotheek op Vlieland. Dus dat is dan meer een Vlie’s boek. Als dat bestaat…. 

Read Full Post »

Het is zomer en dan is het in televisieland tijd voor herhalingen. En, hoe stomvervelend die ook zijn, daar daar ik dit keer aan mee. Volgende week weer een nieuw stukje over taal, deze week een herhaling. En nee, ik ga jullie niet ineens een onverwacht S.O. geven. Hoewel….

Ze zijn mooi, die ouderwetse, vaststaande uitdrukkingen, maar hoe schrijf je ze ook alweer? Bij dezen een geheugensteuntje.

Wordt het niet eens tijd voor een non-binair persoonlijk voornaamwoord? Een wat? 

Wat bestel je liever in een restaurant, oude kaaskroketten of verse muntthee? Ik heb bij beiden mijn bedenkingen.

Dat optelefoneren fout is weten de meesten van ons wel, maar er passen meer van dat soort voorbeelden op een prikbord.

Wat is het verschil ook alweer tussen de werkwoorden beseffen en realiseren, en hoe zat dat ook alweer met ‘zijnde’ en ‘als…’? Je leest het hier.  

Het verschil tussen zoeken en vinden hebben sommigen nog niet weten uit te vogelen.

Hebben jullie alles deftig gelezen? Dan wens ik jullie een plezante zomer. 

Read Full Post »

Kreeg je de kriebels van de titel van deze blogpost? Dan ben je waarschijnlijk één van de weinigen. Een poosje geleden schreef ik een stukje over ‘dubbelopjes’ (pleonasmen), incorrecte woorden of uitdrukkingen die een samenstelling zijn van twee correcte woorden. Zoals nachecken, optelefoneren of uitprinten.
Dat dát voorbeelden zijn van ‘fout’ taalgebruik zullen de meesten wel weten, maar deze week wil ik het hebben over twee ‘dubbelopjes’ die zo vaak fout worden gedaan (ja, zelfs door de koning) dat veel mensen niet meer weten dat ze fout zijn. Behalve dus degenen die de kriebels kregen van de titel van dit stukje.
Heel kort gezegd: het werkwoord beseffen is níet wederkerig, ‘realiseren’ is dat wél (er bestaat ook een vorm van realiseren die níet wederkerig is, maar dan is de betekenis anders).
Voorbeeld: Wilfried beseft dat zijn auto milieubelastender is dan die van Alexander.
Ik realiseer me dat veel mensen mijn stukjes over taal aan hun laars lappen.
Het tweede dubbelopje is er ook één in de categorie ‘die horen we vaker fout dan goed’: het is óf als, óf zijnde.
‘Als koning zijnde moet Willem-Alexander steeds op zijn taalgebruik letten’ is dus fout.
Het is dus: Als journalist weet Wilfried welke vragen hij moet stellen.
En ook: Pescotariër zijnde eet ik geen vlees en ben ik matig met het gebruik van zuivelproducten.
Voor mensen van 35 jaar of ouder: denk maar aan de reclames van vroeger ‘als verzekeringsadviseur kom ik graag bij de mensen thuis’, daar was ook geen sprake van ‘zijnde’.

Read Full Post »

Older Posts »