Feeds:
Berichten
Reacties

Posts Tagged ‘taal op dinsdag’

Het was Paulien Cornelisse die me er voor het eerst op wees dat het werkwoord ‘pendelen’ in Nederland een heel andere betekenis heeft dan in België. Ze nam bij onze zuiderburen deel aan het populaire programma ‘De Slimste’ en moest daar in de finale vijf antwoorden geven die ze associeerde met ‘een pendelaar’.
En ze gaf antwoorden die ik ook zou geven, iets in de trant van ‘het alternatieve circuit, medium, ketting met pendel eraan, mensen opsporen.’ Want een pendelaar dat is iemand die pendelt en pendelen doe je met een hanger aan een zilveren kettinkje, toch?
Nou, in België niet, daar is een pendelaar iemand die heen en weer reist (met het openbaar vervoer) van huis naar werk en vice versa. De antwoorden die haar naar de volgende aflevering zouden hebben geholpen waren dus eerder zoiets als ‘een boek lezen in de trein’ ofzo.
In Nederland noemen we het ‘forenzen’. Tenminste, dat heb ik als kind zo geleerd, maar ik kom die pendelaar steeds vaker tegen in boeken. Vooral in vertalingen en ik vraag me af of die dan zijn vertaald door een Vlaamse vertaler.
En elke keer als ik ‘pendelaar’ lees, zie ik weer een guru voor me met een ketting met hanger in zijn handen die hij boven een plattegrond houdt om de vindplaats van het ontvoerde jongetje te vinden. Ook al zit er in dat hele verhaal gen ontvoerd jongetje. Of een guru met zilveren ketting.
En dan denk ik aan Paulien Cornelisse. En daarna pas aan een forens.

Read Full Post »

‘Zal ik even een plaatje opzetten?’, vroeg mijn oma vroeger wel eens.
‘Je bedoelt een cd, mam’, zei mijn moeder dan. Ze vond dat ‘plaatje’ vreselijk ouderwets. Maar zo ouderwets was mijn oma niet, ze had immers vrij vroeg al een cd-speler. Ik vond het wel een knus woord ‘plaatje’. Misschien kwam dat omdat ik in die tijd, als ik voor de verandering eens netjes gewerkt had, een plaatje in mijn schrift kreeg van de juf. Bijvoorbeeld van David de kabouter.
Als ik bij mijn oma logeerde mocht ik vaak kiezen welk ‘plaatje’ ze op zou zetten. Vaak koos ik iets van planfluitmuziek. Maar ze had ook de Dublinners en Nigel Kennedy (die violist met het punkkapsel).
Tegenwoordig hebben we nauwelijks nog cd-spelers nodig, muziek afspelen kan op mijn computer via spotify en als ik wil kan ik het vanaf daar of vanaf mijn telefoon ook naar diverse Sonos-speakers in huis sturen. Behalve als we geen wifi hebben natuurlijk.
Toch doe ik het nog met enige regelmaat, een cd kopen. Op vakantie in het buitenland bijvoorbeeld kom ik altijd de supermarkt uit met een album in het Frans/Spaans/Italiaans (afhankelijk van waar we zijn), waar we de rest van de vakantie mee mee kunnen zingen. Songteksten zijn altijd mijn favoriete manier geweest om een andere taal te leren.
Roemer heeft ook zo zijn muziekale voorkeuren (geen idee wat hij van panfluitmuziek vindt overigens), Morning mood van Edvard Grieg vindt hij heel mooi, de Goldberg Variations vindt hij vreselijk. Maar hij is pas écht een fanboy van de band ‘Radio Company’. Als ik dat opzet maakt hij een tevreden geluidje en gaat met zijn oren flapperen. Het kan komen omdat hij de stem van één van de twee zangers herkent als die van iemand die hij ook met regelmaat op tv ziet, maar het kan ook zijn dat hij net als zijn mensenmoeder stiekem heel erg veel van country/rock houdt.
Dus hebben we de limited-edition dubbel cd besteld in de Verenigde Staten. Het was de collector’s edition stond er op de website.
En het was even wachten, maar we hebben ‘m in huis. Kunnen we we als we willen een plaatje opzetten…

Read Full Post »

Er is ophef (oh nee, #ophef, want het speelt zich natuurlijk vooral online af) ontstaan over het Songfestival-liedje van Jeangu Macrooy ‘Birth of a New Age’. Daarin zingt de Surinaams-Nederlandse zanger enkele regels in het Sranantongo. Sranantongo is een taal met Nederlandse, Engelse, Portugese en Afrikaanse invloeden die is ontstaan in de 17e eeuw en jarenlang onderdrukt is geweest. Dat deze taal nu een internationaal podium krijg is heel bijzonder.
Maar wat de boer niet kent maakt ie graag belachelijk, dus noemen sommige witte Nederlanders ‘Birth of a New Age’ ‘het Broccolilied’ vanwege de zin ‘Yu no man broco, broco mi’ (ik ben niet kapot te krijgen) die ze niet verstaan.
En ik snap op zich de grap van het maken van een Nederlandse parodie op een anderstalige songtekst. Wij zingen in de auto op weg naar Italië ook ‘ik wil pasta en pizza calzone!’ op de wijs van een bekend nummer van Eros Ramazotti en ‘no tengo arma’ van Nelly Furtado wordt ook ‘broodje shoarma’ (we vegan shoarma van Vivera natuurlijk). Maar als we eenmaal op de plaats van bestemming zijn aangekomen kunnen we met behulp van Duolingo en What en Hoe in het…die pasta en vegan shoarma gewoon in de plaatselijke taal bestellen, grazie, graçias. Kwestie van beleefdheid en respect voor cultuur.
Dus ik begrijp het wel dat de Albert Heijn reclame met een foto van een broccoli met de tekst erbij ‘ook zo’n trek gekregen na het horen van ons Songfestival liedje?’ niet bij iedereen in de smaak viel. En nu hoef je wat mij betreft niet gelijk je plaatselijke Albert Heijn te bestormen of te boycotten, maar het mag wel gezegd worden. Ook al schrijft Catherine Keijl in een column dat we het wel gewoon het broccoli-lied mogen noemen omdat haar vader in het verzet heeft gezeten (nee, ik snap het ook niet maar dit is de enige conclusie die uit het stuk te trekken viel).
Als iemand drie zinnen Frysk spreekt staat er een heel leger instanties klaar om subsidie te verstrekken, want: cultuur. Het wordt tijd dat het Sranantongo en Papiamento ook zo’n bijna-heilige status krijgen als minderheidstaal binnen het koninkrijk der Nederlanden. En dat de Albert Heijn daar dan een leuke reclame mee maakt met kouseband in de bonus ofzo.

Read Full Post »

De lijsttrekkers van de partijen die nieuw in de Tweede Kamer komen zijn nog niet geïnstalleerd of de krantenkoppen en praatprogramma-presentatoren zetten hen al lijnrecht tegenover elkaar. Zo kopte AD: ‘Sylvana Simons valt nú al BBB-leider aan op kwetsende tweets’.
Voor wie niet helemaal op de hoogte is: de afkorting BBB staat niet meer voor een aerobics-les in de sportschool die zich vooral richt op buik, benen en billen, maar voor BoerBurgerBeweging waarvan de leider, Caroline van der Plas vooral niet wil dat we het ‘de boerenpartij’ noemen want dat vindt ze framing. Vervolgens komt ze wel naar Den Haag in een trekker.
Nou, als we het dan nu toch over framing hebben… Framing is het kiezen van bepaalde woorden en beelden die zorgen voor een associatie. Zoals de zinsnede ‘valt aan’. Ik heb het betreffende fragment niet gezien maar het lijkt me dat ‘Sylvana Simons confronteert BBB-leider met…’ passender is. Of ‘Sylvana Simons bevraagt van der Plas over…’
Wat ik namelijk wel heb gezien is een fragment van Jinek waarin Caroline van der Plas Sylvana verwijt er niet voor alle 17 miljoen Nederlanders te zijn. Als het niet zo treurig was zou ik er heel hard om hebben moeten lachen, om dit staaltje de pot verwijt de ketel. Ik, als witte kiezer voel me veel meer vertegenwoordigd door mevrouw Simons dan door van der Plas met haar trekker. Maar dit terzijde, mevrouw Simons schoot, heel bewonderenswaardig, ook niet in de lach maar gaf heel netjes antwoord. En dat doet ze eigenlijk altijd, heel kalm en netjes antwoord geven, terwijl ik als kijker allang aan het facepalmen ben vanwege alle vooroordelen en domme framing waar ze weer doorheen moet waden.
Op twitter (tenminste, in mijn fijne bubbel) was de mening ook dat de kop die het AD plaatste kwalijke framing was maar dat de gemiddelde kiezer van Bij1 zich daar niet door zou laten afschrikken. En dat is ook zo, mensen die op deze partij stemmen prikken wel door de framing heen, maar het gaat om de rest van de mensen. Sylvana krijgt onterecht het stempeltje ‘fel’ en ‘niet lief’ opgedrukt en dan krijg je ‘tone policing’: ‘ik ga niet naar je luisteren want je toon bevalt me niet’.
Dan zijn er weer mensen die zeggen ‘oh ik vind haar zo irritant want ze is zo fel’. Maar dat is ze dus niet, je bent in de framing getrapt en hebt niet geluisterd naar wàt ze zegt. Terwijl dat wel degelijk ook voor jou bedoeld was, ook al zit ze niet op een trekker.

Read Full Post »

Veel bekende mensen, en vooral politici, kunnen worden samengevat met één woord. Een woord dat hun wereldbeeld symboliseert. Als er weer een VVD-er fraude pleegt of een vervuilende multinational miljoenen euro’s aan steun krijgt terwijl kleine ondernemers niet weten hoe ze het hoofd boven water moeten houden, zeggen wij hier in huis met zo bekakt mogelijk accent ‘supergaaf’. U kunt zelf wel invullen wiens wereldbeeld (zonder visie) we hiermee bedoelen.
Het woord van Joe Biden is als je het mij vraagt ‘folks’. Joe (voor zijn ouders en broers en zus Joey) is een folksy man, hij groeide op als zoon van een autoverkoper en een moeder die hem altijd vertelde dat hij nooit moest denken dat hij méér was dan een ander. Maar ook niet minder.
Als ik folks zou moeten vertalen naar het Nederlands zou ik uitkomen op iets als ‘jelui’. Biden begint een toespraak vaak met folks, of gebruikt het halverwege als hij de mensen direct wil toespreken. En het leuke van folks is dat het genderneutraal en inclusief is. Veel beter dan ladies and gentleman and non-binary people. Ook beter dan ‘my fellow Americans‘ want dan kun je je nog afvragen ‘heeft hij het wel tegen mij als ik geen United States paspoort heb?’ Joey heeft het tegen iedereen die wil luisteren.
Zijn inauguratie liet al doorschemeren dat inclusiviteit zeg maar best wel zijn ding is: daar stonden op het podium een homo-icoon (Lady Gaga), een latina (Jennifer Lopez) een jonge zwarte dichter (Amanda Gorman) en een witte countryzanger (Garth Brooks) kortom: folks from all walk of life.
En daarna ging hij met vliegende vaart van start: de ene na de andere executive order werd getekend om lgbtq- en trans folks te berschermen. En hij is nog maar net begonnen.

Read Full Post »

Terwijl ik dit schrijf zitten we in Nederland in de strengste lockdown ooit. Deze werd al voor de eindejaarsfeesten aangekondigd en zou zeker tot 19 januari duren. Maar het blijkt geen zier te helpen en dus wordt er vermoed dat het nog een week of twee langer zou kunnen gaan duren.
Dit verbaast me niet zo veel want de regels zijn allemaal nogal slappe hap (nog afgezien van het feit dat het dweilen met de kraan open is zolang de slagerijen open blijven). Want je moet als het kan thuiswerken maar je mag nog bij anderen op bezoek, maar dan maximaal met twee volwassenen. Hoe groot de groep is van mensen bij wie je op bezoek gaat maakt dan weer niet uit, als het maar één gezin is.
Maar wat krijg je dan… Tante Rie vindt het maar niks, alleen thuis zitten, dus die gaat op maandag bij de buurvrouw op de koffie en dinsdag komt haar zus langs. Woensdag is de vaste oppasdag en gaat ze naar haar kleinkind en op donderdag legt ze een kaartje bij Joop en Annie en dan komt Koos ook….
En wat nou als blijkt dat die buurvrouw van maandag covid-19 bij zich droeg? Dan is niet alleen tante Rie de klos maar ook haar zus (en iedereen waar die zus bij op bezoek is geweest en mee samenwoont), (de ouders van) haar kleinkind, Joop Annie en Koos en iedereen met wie die in contact komen.
Dat schiet natuurlijk voor geen meter op zo. Zelf ga ik nog maar zelden bij iemand op bezoek en als ik dat al doe is dat minstens twee weken na een ander huisbezoek.
In Groot-Brittannië hebben ze daar iets op gevonden: de Bubble Buddy. Ik hoorde het Kylie Minogue laatst nog zeggen tegen Graham Norton. Ze had opgetreden en voordat er verontruste vragen zouden komen over haar achtergronddansers: ‘die twee zijn en stel en die andere twee zijn Bubble Buddies’. Ook mijn Engels penvriendin schrijft ‘ik ging met Helen theedrinken, we zijn elkaars Bubble Buddy’.
Een Bubble Buddy is iemand met wie je niet in één huis woont maar met wie je ook gedurende de lockdown een connectie hebt. Bijvoorbeeld twee bevriende gezinnen met elkaar. Of een single samen met het gezin van zijn zus of een oudere met een bevriend stel. Het punt is vooral dat je één huishouden kiest en dus niet de ene dag bij je dochter gaat eten en de dag erna in de auto stapt bij een vriendin om samen in het bos te gaan wandelen en de dag daarna op de koffie bij de buurman gaat.
En dan kunnen mensen honderd keer zeggen ‘ja maar we zijn voorzichtig’ of ‘ja maar we houden afstand’ maar daar trap ik echt niet in want in het gemiddelde huis kàn dat gewoon niet, continu anderhalve meter afstand houden. Ik moet daarbij altijd denken aan die keer dat een vrouw duim en wijsvinger een stukje van elkaar af hield en zei ‘mannen denken dat dit 15 centimeter is…’

Read Full Post »

Ooit, toen ik nog studeerde, volgde ik een verplicht vak dat Retorica heette. Daar leerden we onder andere wat drogredenen waren en ging het vaak over ‘de taken van de redenaar’. Dat laatste vonden we vrij grappig, herinner ik me, want er zat een jongeman in onze werkgroep die Take heette. Wat ik me echter nìet herinner van de colleges is dat het geoorloofd is om elke discussie af te kappen met ‘nou, maar dat is mijn mening’ of ‘maar ik voel het gewoon zo’.
En toch is dat wat ik steeds vaker zie gebeuren, er vindt een gesprek plaats, één persoon stelt een feit en een ander zegt ja maar ik heb een andere mening. Een mening en een feit zijn niet hetzelfde. Voorbeeld: iemand schreef ‘ik heb het idee dat die ingevlogen avocado’s nog schadelijker zijn voor het milieu als mijn stukje biefstuk. Een ander reageert daarop met: ‘dat is niet zo, het kost veel meer water om een kilo biefstuk te produceren, meer landbouwgrond om het veevoer op te verbouwen en dat alles moet vervoerd worden en genereert dus meer uitstoot dan die avocado. En hier hier en hier zijn links naar onafhankelijk onderzoek.’ Persoon één weer: ‘nou dan verschillen we van mening.’
Ehm…nee, persoon twee geeft geen mening maar schrijft feiten op. Iedereen heeft recht op een eigen mening, maar niet op eigen feiten. En ‘alternative facts’ bestaan niet.
Ook Youp van ’t Hek had er een leuk handje van: in een column schreef hij dat de branden in het Amazonegebied de schuld waren van hipsters met hun sojamelk-koffie. Terwijl de soja voor menselijke consumptie daar helemaal niet vandaan komt, de soja die in het regenwoud verbouwd wordt is bestemd voor veevoer (je weet wel, dat biefstukje van net). ‘Ja maar ik voel het zo’, zei van ’t Hek.
Ik weet niet welke drogreden dat is maar ik ben er net zo min van onder de indruk als van een post hoc ergo propter hoc.
De waanzin komt van rechts. Een Noord-Amerikaanse vriendin deelde onlangs een artikel waarin stond dat Republikeinse volksvertegenwoordigers nu roepen dat de presidentsverkiezingen doorgestoken kaart waren. Dit zijn dezelfde verkiezingen waarin zijzelf met hetzelfde stembiljet zijn verkozen en toch durven zij te beweren dat de stem op henzelf rechtsgeldig is en die op Joe Biden niet. Hoe dan?
De tijden zijn al verwarrend genoeg, kunnen we a.j.b. weer gewoon onderscheid maken tussen een mening, een feit en een gevoel? En als je dat onderscheid niet kunt maken, volg dan een cursus retorica, of hou gewoon even je mond dicht.

Read Full Post »

Eind oktober van dit jaar (voor de duidelijkheid: 2020) schreef een recensent van de Volkskrant een artikel over het nieuwe album van pop-artiest Sam Smith dat wat stof deed opwaaien. Niet omdat het een beetje een zeikerig stukje was, dat viel te verwachten bij de Volkskrant, maar omdat de auteur het steevast over hem en zijn had.
Anderhalf jaar geleden heeft Sam Smith namelijk bekend gemaakt non-binary te zijn: jongen noch meisje, of juist allebei. En nu is het een feit dat zoiets in het Engels gemakkelijker in een stukje te verwerken is: dan schrijf je they en their. Zoals Graham Norton aankondigde in zijn Show: Sam Smith is here to sing a song from their new album.
Maar het schrijven van een stukje over Sam Smith is júist de gelegenheid om zulke woorden te introduceren bij een groter publiek. Dan schrijf je bijvoorbeeld: (…) daar leent Smiths wat dramatische stem zich op hen derde album zich uitstekend voor. Vanaf de eerste liedjes die we van hen hoorden (…) En die vervorming op hen stem heeft vij ook niet nodig (…)’
Eventueel plaats je een asterisk bij de eerste ‘hen’ en ‘vij’ en schrijf je onder je stukje: Sam Smith is non-binair en geeft daarom de voorkeur aan genderneutrale persoonlijke voornaamwoorden. Daar zullen mensen vast ook wat over te zeiken hebben, maar die kun je gewoon afserveren met een ok, boomer.
De auteur van het stuk beweerde ‘hen’ en ‘hun’ niet te gebruiken omdat dat bestaande woorden zijn en dat dat tot verwarring zou kunnen leiden. Ach gut, verwarring als reden om iemands identiteit te negeren. Ik vind dat wel iets anders dan ‘verwarrend’. Want als ze het voor Sam Smith al niet goed kunnen doen, waar moet een jongere dan tegenop boksen die aangeeft non-binair te zijn?
Je kunt natuurlijk ook krampachtig proberen alle verwijswoorden te vermijden (Sam is hier en Sam gaat een nummer van Sams nieuwe album voor ons zingen). Zo las ik een keer een roman met een non-binaire tiener als hoofdpersoon die dit steevast deed, of diegene nou non-binair was of niet. Diens ouders zeiden daar later over: ‘Je klonk een beetje als een foreign exchange student.’ Vrij vertaald: je klonk als iemand die nog niet zo goed Engels sprak. Zoals ik zei: krampachtig. Maar dan probéér je in ieder geval iets, in plaats van ‘ik vind dit raar dus ik neem voor het gemak aan dat mijn lezers het niet snappen’.
Terwijl het juist zo handig kan zijn, zo’n woord als vij of hen, dan hoef je niet steeds ‘hij of zij’ of ‘hem of haar’ te schrijven als je iets schrijft over iemand van wie je het geslacht niet weet of zowel op mannen als vrouwen kan slaan.
Twitter had ook een mening (Twitter heeft altijd een mening maar dit keer was het respectvol), menigeen vroeg beleefd aan de Volkskrant of ze ‘hij’ wilden vervangen voor zij/hun of die/diens. Ze zijn het niet van plan.
Ik ben niet van plan om een abonnement op de Volkskrant te nemen en ga nog eens luisteren naar dat ‘overdramatische’ album van Sam Smith.

Read Full Post »

Twee weken geleden schreef ik over het moeilijkst vertaalbare woord uit de Nederlandse taal. En nee, dat is niet ‘gezellig’ maar ‘lekker’. Lekker heeft in het Nederlands te veel betekenissen.
Iets kan lekker zijn qua smaak of qua gevoel maar het kan ook uitdrukken dat je ergens naar uitkijkt (ik ben morgen lekker vrij). Ook kan het nog ‘lekker weer’ zijn of je kunt er iets heel kinderachtigs mee uitdrukken: ‘ik heb lekker een chocoladeletter gekregen en jij lekker niet.’
Die kunnen we volgens mij scharen onder het uitdrukken van leedvermaak. Dan hebben we ook nog het onderdrukt uiten van ongenoegen: ‘lekker weer, dit’ en ook nog een betekenis waar een lezer me op wees. Een Duitse vriend van haar had zich verwonderd over de vele betekenissen van ‘lekker’. Vooral over het feit dat het ‘lekker weer’ kon zijn en je je ‘lekker kon voelen’. Samen kwamen we nog op een andere toepassing van het woord: lekker ding.
En dat je je lekker voelt wil nog niet zeggen dat je een lekker ding bent, probeer dat maar eens uit te leggen aan NT2-ers (mensen die Nederlands als tweede taal leren).

En over lekker ding gesproken, je kunt hier nog steeds een kalender winnen.

Read Full Post »

Al jarenlang wordt beweerd dat het Nederlandse woord ‘gezellig’ niet te vertalen valt, maar daar ben ik het niet zo mee eens. Een letterlijke één op één vertaling is niet makkelijk te maken, tenzij je vertaalt naar het Deens, dan is het gewoon hygge, maar ‘gezellig’ valt wel uit te leggen met het Engelse begrip cozy (en tea cozy betekent weer theemuts).
Gezellig kent ook maar één betekenis in het Nederlands. Hoe anders is dat met ‘lekker’. Vraag in het Engels aan een Nederlander wat ‘lekker’ betekent en diegene zegt waarschijnlijk ‘tasty’. Maar daarmee ben je er nog lang niet en daarom denk ik dat ‘lekker’ het moeilijkst te vertalen woord van de Nederlandse taal is.
Ik moest eraan denken toen ik aan het meezingen was met Merol die optrad bij Even tot hier. Voor de gelegenheid was haar hit ‘Lekker met de meiden’ omgekat tot ‘Lekker met Joe Biden’ met zinnen als ‘zij kan eindelijk scheiden’ (met een foto van Melania Trump in beeld). Toen ik de video van het liedje op Facebook deelde dacht ik ‘hoe leg ik dit uit aan mensen die geen Nederlands verstaan? Wat is ‘lekker’ in deze context?
Lekker is een woord dat uitdrukt dat je ergens naar uitkijkt, zoals ‘Ik ben morgen lekker vrij’. Ik weet daar geen Engelse vertaling van. Bij ‘het is lekker weer’ is het een stuk makkelijker, dan betekent ‘lekker’ nice. Dat zijn dus al drie verschillende betekenissen van één en hetzelfde -vaak voorkomende- woord.
En dan hebben we het nog niet eens gehad over een uitspraak als ‘lekker voor je’ of ‘nou, lekker dan’.
Lekker moeilijk te vertalen, dat lekker.

Read Full Post »

Older Posts »