Feeds:
Berichten
Reacties

Posts Tagged ‘vertalen’

Al jarenlang wordt beweerd dat het Nederlandse woord ‘gezellig’ niet te vertalen valt, maar daar ben ik het niet zo mee eens. Een letterlijke één op één vertaling is niet makkelijk te maken, tenzij je vertaalt naar het Deens, dan is het gewoon hygge, maar ‘gezellig’ valt wel uit te leggen met het Engelse begrip cozy (en tea cozy betekent weer theemuts).
Gezellig kent ook maar één betekenis in het Nederlands. Hoe anders is dat met ‘lekker’. Vraag in het Engels aan een Nederlander wat ‘lekker’ betekent en diegene zegt waarschijnlijk ‘tasty’. Maar daarmee ben je er nog lang niet en daarom denk ik dat ‘lekker’ het moeilijkst te vertalen woord van de Nederlandse taal is.
Ik moest eraan denken toen ik aan het meezingen was met Merol die optrad bij Even tot hier. Voor de gelegenheid was haar hit ‘Lekker met de meiden’ omgekat tot ‘Lekker met Joe Biden’ met zinnen als ‘zij kan eindelijk scheiden’ (met een foto van Melania Trump in beeld). Toen ik de video van het liedje op Facebook deelde dacht ik ‘hoe leg ik dit uit aan mensen die geen Nederlands verstaan? Wat is ‘lekker’ in deze context?
Lekker is een woord dat uitdrukt dat je ergens naar uitkijkt, zoals ‘Ik ben morgen lekker vrij’. Ik weet daar geen Engelse vertaling van. Bij ‘het is lekker weer’ is het een stuk makkelijker, dan betekent ‘lekker’ nice. Dat zijn dus al drie verschillende betekenissen van één en hetzelfde -vaak voorkomende- woord.
En dan hebben we het nog niet eens gehad over een uitspraak als ‘lekker voor je’ of ‘nou, lekker dan’.
Lekker moeilijk te vertalen, dat lekker.

Read Full Post »

Aan het einde van de cursusdag deden we een korte ontspanningsoefening waarbij de cursusleidster ons begeleide. Ik vermoed dat ze de tekst niet zelf geschreven had want in de tweede zin zei ze dat ze dat we ons moesten concentreren op het gevoel van ons zitvlak op de stoel.
Wie zegt er nou nog ‘zitvlak’? Meestal niet een hip-geklede hoogopgeleide vrouw van in de dertig. Bij het woord zitvlak moet ik denken aan een Vrouw Holle-achtige oudtante die voor kinderen tumtummetjes in huis heeft. In een wit puntzakje. Een vrouw die het ook heeft over het doen van een grote boodschap of een kleine boodschap, en dan niet winkelen bij de Albert Heijn bedoelt.
Na afloop praatte ik nog even na met een collega-vertaler en vertelde ik hem dat ik bijna in de lach schoot van het woord ‘zitvlak’ omdat het taalgebruik niet bij de persoon paste, iets wat in ons werk ook een valkuil is. ‘Zitvlak’ hoort bij oude dametjes of mensen die om een andere reden niet zo van deze tijd zijn, dit woord combineren met de verkeerde persoon kan onbedoeld grappig en daardoor storend zijn.
Maar nog niet zo storend als de fout die ik laatst tegenkwam: ‘Hij wachtte met het vertellen tot zijn thee voor zijn neus stond.’
Uit de context was duidelijk op te maken dat het hier niet om een kop thee, maar om avondeten ging, in het Engels kan dat ook tea genoemd worden. En als het tea genoemd wordt, zegt dat gelijk een heleboel over de sociale klasse van degene die het woord gebruikt.
De bouwvakker heeft tea, de leraar, of andere leden van de middle class (goede opleiding maar niet heel erg rijk) eten supper, en op Downton Abbey hebben ze dinner (with granny).
His tea
zou ik dus in deze zin hebben vertaald met ‘zijn warme prak’. Hij wachtte met het vertellen tot zijn warme prak voor zijn neus stond.
Vertalen is spelen met taal, maar je moet de regels wel goed kennen.

Read Full Post »

Tijdens de essentrics-les op maandagochtend dwalen mijn gedachten meestal af, ze zijn het van me gewend, dus ze laten me meestal maar. Deze week kwamen er Sinterklaasgedicht-zinnen bij me bovendrijven. and het flauwste soort (e beste dus). Wat gedichten schrijven betreft ben ik net mijn moeder: hoe flauwer hoe beter en ik heb er zelf de grootste lol om. Weken van tevoren al.
En dat doet me weer denken aan een van de leukste woorden uit de Nederlandse taal: voorpret. Bijna net zo leuk als binnenpret. En net zo onvertaalbaar.
Menigeen beweert dat het Nederlands niet mooi en poëtisch is, maar probeer voorpret maar eens te vertalen. Ik kan zelf zo snel niets mooiers verzinnen dan ‘the joy of anticipation’. Al snel weer een mond vol die niet zo luchtig en frivool klinkt als voorpret.
En een binnenpretje? Wat is dat dan? ‘An inner giggle’? Dat klinkt toch wel iets dichterbij het gekkenhuis dan gewoon een binnenpretje.
En wat dacht je van jeugdsentiment? Nostalgia klinkt weemoediger dan jeugdsentiment. Wat zou het dan moeten zijn? ‘Memory Bliss’? Dat klinkt wel erg zweverig voor het licht uitgelaten gevoel dat ik krijg bij het zien van een Popple of de begintune van The Flying Doctors.
Misschien moeten we het er maar gewoon op houden dat het Nederlands een aantal hele mooie onvertaalbare woorden in zijn schat heeft.

Read Full Post »

Voor wie aan de kust woont staat ie bekend als ‘die vliegende rat die vuilniszakken openscheurt en die je van de gemeente niet mag voeren’ en de kritische vertaler kent ‘m als dat beest dat steevast verkeerd vertaald wordt. In het Engels heet ie namelijk seagull maar in het Nederlands bestaat de ‘zeemeeuw’ officieel niet.
Ja, wel als naam van een strandtent of vakantiehuisje aan de kust, maar niet als benaming van de vliegende rat. De vertaling van seagull luidt dus simpelweg ‘meeuw’.
Mocht je iets creatiever willen zijn dan kun je er zilvermeeuw of mantelmeeuw van maken, maar dat hoeft dus niet. Of, nog correcter, stormmeeuw. Dit is namelijk de letterlijke vertaling van common gull. Bovendien klinkt stormmeeuw, vanwege de dubbele m in het midden van het woord, een stuk mooier dan ‘zeemweeuw’. En niet alleen omdat stormmeeuw een echt woord is.

Foto: Arjo Hooimeijer

Read Full Post »

Het leren van een buitenlandse taal is een leuk avontuur. Het vertalen vanuit een andere taal naar het Nederlands is ook ontzettend leuk om te doen. En ik kan het weten, want het is één van de dingen die Tekstbureau Kim in de pen doet.
Maar soms is het fijn om buitenlandse talen én je dagelijks werk even te vergeten. Bijvoorbeeld als je een boek leest. En laat juist dát voor mij vaak heel moeilijk zijn… Bijvoorbeeld als ik een boek in het Nederlands lees dat vertaald is. Ik doe dit daarom meestal ook niet (ken uzelve), maar laatst kreeg ik een spannende dwarsligger cadeau die ik weer móest verslinden, en toe gebeurde het weer. Ik vroeg me af ok de vertaler zijn/haar moerstaal nog wel kende.
Een aantal zinnen waren het namelijk nét niet.
Zoals ‘hoge pieten’. Ze moest toestemming vragen aan ‘hoge pieten’. Ik ken wel de hoofdpiet, maar verder alleen hoge piefen.
En verderop stond ‘Ze zag aan zijn gezicht dat hij de lijntjes tussen de puntjes al getrokken had.’ He had connected the dots. Beter vertaald met ‘Ze kon aan zijn gezicht zien dat hij één en één al bij elkaar had opgeteld.’
En zo waren er nog wat kleine dingetjes. En dat is jammer want zo begint het lezen van een boek verdacht veel op werken te lijken.
In een ander boek kwam ik de zin tegen ‘Ik heb een vast inkomen en kan me dit maar één keer veroorloven.’ Een vast inkomen is in Nederland iets positiefs, je zit beter in je slappe was dan ploeterende ZZP-ers, dus waarom zou degene die aan het woord is zich iets dan juist níet kunnen veroorloven? Tenzij je het letterlijk vertaald naar ‘I’m on a fixed income’ wat zoveel betekent als ‘Ik moet rondkomen van een AOW’, en dán klopt de zin ineens qua betekenis.
Als vertalers voortaan nou hun moerstaal iets beter leren schrijven dan beloof ik dan ik mijn rode pen voortaan op mijn bureau laat liggen… 

Read Full Post »

Wat maakt een vertaling nou een goede vertaling? De meningen kunnen daarover natuurlijk verdeeld zijn, maar als je als lezer heel duidelijk kunt merken vanuit welke taal een boek vertaald is heb je volgens mij niet te maken met een goede vertaling. En als de lezer af en toe een stuk Nederlandse tekst (bewust of onbewust) in het Engels terugvertaalt om te begrijpen wat er nou precies staat, dan heb je te maken met een ronduit slechte vertaling.
Het laatste is het geval bij het boek ‘Vergelding’ van Jilliane Hoffman, originele titel ‘Retribution’.  Het is nu ook weer niet zo dat ik er een woordenboek bij moet pakken om het verhaal te kunnen volgen, maar lekker lopen doet het niet. Het piept, kraakt en schuurt als een oude wagen. En dat terwijl het soepel zou kunnen lopen als een goed onderhouden oldtimer Cadillac: het verhaal speelt zich grootdeels af in het broeierige Miami, net als de populaire serie Dexter. En net als bij Dexter zijn de ingrediënten van  dit boek gruwelijke misdaden, een zieke geest en heel veel bloed. Maar steeds als ik een beetje lekker in het verhaal zit, komt het weer piepend en krakend tot stilstand. Bijvoorbeeld omdat ik lees dat de hoofdpersoon belt met de afdeling ‘Speciale Slachtoffers’.  Ok, is dat dan een afdeling waar alleen slachtoffers die beroemd of anderszins heel bijzonder zijn naartoe mogen bellen? In mijn hoofd hoor ik ‘Law and Order, special victims unit-doenk doenk’. Dat doenk doenk moet erbij want dat is het leaderfilmpje. Vriend bevestigt mijn vermoeden: “special victims unit, dat heet in het Nederlands gewoon de afdeling zedenmisdrijven.” Piep, kraak, schuur.
Ik doe nog een poging om me in het verhaal onder te dompelen en stuit op de vreemde zin ‘…een offer voor het grotere goed.’ Nu ken ik ondergoed, witgoed, vastgoed en onroerend goed. Maar het grotere goed? Is dat soms een hele grote onderbroek? In mijn hoofd vertaal ik terug: a sacrifice for the greater good’. Oh wacht, ze bedoelen een offer voor een hoger doel.  Piep, kraak, schuur en een diepe zucht.
Helaas zijn er meer van dergelijke voorbeelden (zoals ‘uitvinden’ (to find out) waar het ‘ontdekken’ moet zijn, ‘haar pakje had de schouders van een lijnverdediger’. Had linebacker nou gewoon vertaald met rugbyspeler!) en komt ‘het grotere goed’ elke paar hoofdstukken weer terug (en zie ik steeds een hele grote onderbroek voor me).
Ik hoop toch van harte dat de uitgeverij voor een volgende vertaling iemand met liefde voor de Nederlandse taal in zou willen huren (mij bij voorbeeld, ik noem maar een dwarsstraat). En dan beloof ik dat ik een niet al te gepeperde rekening zal sturen. Ik weet immers dat het voor een hoger doel is: leesplezier. Maar als u mij wilt excuseren ga ik nu even Dexter kijken, daar ben ik wel aan toe.

Read Full Post »